पवना धरण पाणीसाठा ३७ टक्क्यांवर! पिंपरी-चिंचवडकरांना मुसळधार पावसामुळे मोठा दिलासा

पिंपरी-चिंचवड शहराची तहान भागवणाऱ्या मावळमधील पवना धरण पाणलोट क्षेत्रात गेल्या २४ तासांत मुसळधार पाऊस झाल्यामुळे धरणातील पवना धरण पाणीसाठा ३७ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. पावसाने सुरुवातीला ओढ दिल्यामुळे पिंपरी-चिंचवड शहरावर पाणीकपातीचे मोठे संकट ओढावले होते. मात्र, १ जुलैपासून पावसाने दमदार पुनरागमन केल्यामुळे धरणाच्या पाणी पातळीत तब्बल २१ टक्क्यांची समाधानकारक वाढ झाली आहे. या वाढत्या पाणीसाठ्यामुळे पिंपरी-चिंचवडकरांना मोठा दिलासा मिळाला असून, लवकरच पाणीकपातीचा निर्णय मागे घेतला जाण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.

मावळ परिसरात पावसाची संततधार: २४ तासांत ३४२ मिमी पावसाची नोंद

यंदा जून महिना कोरडा गेल्याने नागरिकांमध्ये चिंतेचे वातावरण होते. मात्र, जुलै महिन्याच्या सुरुवातीपासूनच मावळ पट्ट्यात वरुणराजाने कृपादृष्टी दाखवली आहे. गेल्या काही दिवसांपासून या परिसरात संततधार पाऊस सुरू असून, गेल्या २४ तासांत धरण परिसरात तब्बल ३४२ मिलीमीटर विक्रमी पावसाची नोंद झाली आहे.

जलसंपदा विभागाच्या आकडेवारीनुसार, १ जूनपासून आतापर्यंत धरण क्षेत्रात एकूण ७८२ मिलीमीटर पाऊस झाला आहे. डोंगराळ भागातून पाण्याचे मोठे लोंढे धरणात जमा होत असल्याने पाण्याची आवक वेगाने वाढत आहे. याच वेगाने पाऊस सुरू राहिल्यास आगामी काही आठवड्यांत धरण निम्म्याहून अधिक भरण्याची दाट शक्यता आहे.

पिंपरी-चिंचवडची पाणीकपात रद्द होणार?

पिंपरी-चिंचवड शहर, एमआयडीसी (MIDC) परिसर, तसेच मावळ तालुक्यातील अनेक गावांना पवना धरणातूनच पाणीपुरवठा केला जातो. शहराला दररोज हजारो लिटर पाण्याची आवश्यकता असते. मात्र, यंदा पावसाने दडी मारल्याने १९ जून रोजी धरणातील पाणीसाठा चिंताजनकरित्या १६ टक्क्यांवर खाली आला होता.

ही गंभीर परिस्थिती लक्षात घेऊन पिंपरी-चिंचवड महापालिका आणि पाटबंधारे विभागाने शहरात १५ टक्के पाणीकपात लागू केली होती. नागरिकांना एक दिवसाआड आणि कमी वेळेसाठी पाणी दिले जात होते. मात्र, आता पवना धरण पाणीसाठा ३७ टक्क्यांवर पोहोचल्याने प्रशासनावरील ताण काहीसा हलका झाला आहे. साठा ५० टक्क्यांच्या पुढे गेल्यास महापालिका पाणीकपातीचा निर्णय मागे घेऊन पूर्ववत पाणीपुरवठा सुरू करू शकते, अशी अपेक्षा व्यक्त केली जात आहे.

गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यंदाची स्थिती

जरी सध्या पावसाचा जोर चांगला असला, तरी गेल्या वर्षीच्या तुलनेत यंदा पाणीसाठा अजूनही कमीच आहे. गेल्या वर्षी याच दिवशी पवना धरणात तब्बल ७४.६४ टक्के पाणीसाठा उपलब्ध होता. यंदा पावसाळा उशिरा सुरू झाल्याने ही तफावत दिसून येत आहे. त्यामुळे सध्यातरी नागरिकांनी पाण्याचा वापर अत्यंत काटकसरीने करावा, असे आवाहन जलसंपदा विभागाचे अभियंते आणि महापालिका प्रशासनाकडून करण्यात आले आहे.

पावसाचा जोर असाच कायम राहिल्यास ऑगस्ट महिन्यापर्यंत धरण १०० टक्के भरू शकते, असा अंदाज हवामान खात्याने वर्तवला आहे.

भविष्यातील पाणीपुरवठा आणि वाढती लोकसंख्या

पिंपरी-चिंचवड शहराचा विस्तार अत्यंत वेगाने होत आहे. नोकरी आणि व्यवसायाच्या निमित्ताने राज्याच्या कानाकोपऱ्यातून नागरिक या ‘आयटी आणि ऑटोमोबाईल हब’मध्ये स्थायिक होत आहेत. प्रस्तावित लोकसंख्या अंदाजानुसार शहराची स्थिती खालीलप्रमाणे असणार आहे:

• २०३१ मधील अंदाजित लोकसंख्या: ५५ लाख (पाण्याची गरज: ९४९ एमएलडी)

• २०४१ मधील अंदाजित लोकसंख्या: ९५ लाख (पाण्याची गरज: १,६३८ एमएलडी)

• २०५१ मधील अंदाजित लोकसंख्या: १ कोटी ३५ लाख (पाण्याची गरज: २,३२८ एमएलडी)

वाढत्या लोकसंख्येला अखंडित आणि शुद्ध पाणीपुरवठा करण्यासाठी केवळ एका धरणावर अवलंबून राहणे भविष्यात आव्हानात्मक ठरू शकते. म्हणूनच पवना धरणातून थेट निगडी जलशुद्धीकरण केंद्रापर्यंत ‘बंदिस्त जलवाहिनी’ (Direct Pipeline Project) प्रकल्प राबविणे अत्यंत गरजेचे बनले आहे. यामुळे पाण्याची गळती थांबेल आणि प्रदूषणमुक्त पाणी शहराला मिळेल.

प्रशासनाचे आपत्कालीन नियोजन आणि नागरिकांना आवाहन

पावसाचा जोर वाढल्याने पिंपरी-चिंचवड शहरात काही ठिकाणी पाणी साचण्याच्या आणि झाडपडीच्या घटनाही समोर आल्या आहेत. सखल भागात पाणी साचल्यास ते त्वरित काढण्यासाठी महापालिकेच्या आपत्ती व्यवस्थापन कक्षाला २४ तास सतर्क राहण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.

त्याचप्रमाणे, धरण परिसरात पर्यटनासाठी जाणाऱ्या नागरिकांनी विशेष काळजी घ्यावी. पाण्याचा प्रवाह अचानक वाढू शकतो, त्यामुळे नदीपात्रात किंवा धरणाच्या कडेला जाणे टाळावे, असा इशारा प्रशासनाने दिला आहे.

पवना धरण पाणीसाठा वाढल्याची बातमी जरी सुखावणारी असली, तरी निसर्गाच्या लहरीपणाचा विचार करता प्रत्येक थेंब महत्त्वाचा आहे. पिंपरी-चिंचवडकरांनी पाण्याचे महत्त्व ओळखून पाण्याचा अपव्यय टाळणे ही काळाची गरज आहे. पुढील काही दिवसांतील पावसाची स्थिती पाहिल्यानंतरच पाणीकपातीबाबतचा अंतिम निर्णय महापालिकेकडून अधिकृतपणे जाहीर केला जाईल.

FAQ:

प्रश्न १: पवना धरणातील सध्याचा पाणीसाठा किती टक्के आहे?

उत्तर: मावळ परिसरात झालेल्या मुसळधार पावसामुळे पवना धरणातील सध्याचा पाणीसाठा ३७ टक्क्यांवर पोहोचला आहे. अवघ्या २४ तासांत यात मोठी वाढ झाली आहे.

प्रश्न २: पिंपरी-चिंचवडमध्ये पाणीकपात का लागू करण्यात आली होती?

उत्तर: यंदा पावसाने सुरुवातीला दडी मारल्यामुळे धरणातील पाणीसाठा अवघ्या १६ टक्क्यांवर आला होता. त्यामुळे जलसंपदा विभाग आणि महापालिकेने १९ जूनपासून १५ टक्के पाणीकपात लागू केली होती.

प्रश्न ३: पवना धरणात गेल्या २४ तासांत किती पावसाची नोंद झाली आहे?

उत्तर: पवना धरण पाणलोट क्षेत्रात गेल्या २४ तासांत तब्बल ३४२ मिलीमीटर पावसाची नोंद करण्यात आली आहे, ज्यामुळे धरणाच्या पाणी पातळीत लक्षणीय वाढ झाली.