मोशी कचरा डेपो दुर्घटना: ९ जणांचा मृत्यू, शोधमोहीम पूर्ण

पुणे जिल्ह्यातील पिंपरी-चिंचवड शहरात एक हृदयद्रावक आणि संतापजनक घटना घडली आहे. मोशी कचरा डेपो दुर्घटना आतापर्यंतची शहरातील सर्वात भीषण आपत्ती ठरली असून, तब्बल ८३ तास चाललेल्या बचावकार्यानंतर मृतांचा आकडा ९ वर पोहोचला आहे. जुलैच्या दुसऱ्या आठवड्यात, दुपारी जेवणाच्या वेळी कचऱ्याचा एक प्रचंड मोठा डोंगर ‘वेस्ट टू एनर्जी’ (Waste to Energy) प्रकल्पाच्या दुमजली प्रशासकीय इमारतीवर अचानक कोसळला. यात संपूर्ण आरसीसी (RCC) इमारत ढिगाऱ्याखाली गाडली गेली. निष्पाप कामगारांना काही समजण्याच्या आतच काळाने त्यांच्यावर झडप घातली. लष्कर आणि एनडीआरएफच्या (NDRF) अथक प्रयत्नांनंतर आता हे बचावकार्य अधिकृतरीत्या थांबवण्यात आले आहे.

या दुर्घटनेने प्रशासनाच्या ढिसाळ कारभारावर आणि कामगारांच्या सुरक्षेवर गंभीर प्रश्नचिन्ह निर्माण केले आहे.

मोशी कचरा डेपो दुर्घटना: नेमकं काय आणि कसं घडलं?

मोशी येथील कचरा डेपोमध्ये दररोज हजारो टन कचरा जमा होतो. या कचऱ्यावर प्रक्रिया करण्यासाठी तिथे ‘वेस्ट टू एनर्जी’ हा प्रकल्प उभारण्यात आला आहे. याच प्रकल्पाशेजारी एक दुमजली प्रशासकीय इमारत होती. अपघाताच्या दिवशी दुपारची वेळ होती आणि इमारतीतील कॅन्टीनमध्ये अनेक कर्मचारी जेवण करत होते.

अचानक बाजूला असलेला कचऱ्याचा अवाढव्य डोंगर ढासळायला सुरुवात झाली. क्षणात हजारो टन कचरा आणि मातीचा ढिगारा थेट या प्रशासकीय इमारतीवर आदळला. वजनाचा ताण न सहन झाल्याने इमारतीचे काँक्रीटचे खांब तुटले आणि संपूर्ण दुमजली इमारत पत्त्याच्या बंगल्यासारखी खाली कोसळली. खालच्या मजल्यावर असलेले सुमारे १५ कर्मचारी या ढिगाऱ्याखाली जिवंत गाडले गेले, तर वरच्या मजल्यावरील काही जण सुदैवाने थोडक्यात बचावले.

दुर्घटनेमागील मुख्य कारणे

स्थानिक नागरिक आणि कामगारांच्या मते या दुर्घटनेला अनेक गोष्टी कारणीभूत आहेत:

• कचऱ्याची अशास्त्रीय साठवणूक: कचऱ्याचे डोंगर नियमांचे उल्लंघन करून अवाजवी उंचीपर्यंत वाढवले गेले होते.

• पावसाचा परिणाम: सततच्या पावसामुळे कचऱ्याचा पाया ठिसूळ झाला होता.

• चुकीचे नियोजन: कचऱ्याच्या ढिगाऱ्याच्या अगदी जवळ प्रशासकीय इमारत बांधणे हा सुरक्षेच्या दृष्टीने सर्वात मोठा धोका होता.

८३ तासांचे थरारक बचावकार्य

घटना घडताच पिंपरी-चिंचवड अग्निशमन दल, पोलिस आणि महापालिकेचे आपत्कालीन पथक घटनास्थळी दाखल झाले. मात्र, घटनेचे गांभीर्य लक्षात घेऊन तात्काळ एनडीआरएफ (NDRF) आणि भारतीय लष्कराच्या जवानांना पाचारण करण्यात आले. हे बचावकार्य अत्यंत आव्हानात्मक होते.

बचाव पथकासमोरील आव्हाने

• सतत कोसळणारा कचरा: जेवढा कचरा जेसीबीने (JCB) बाजूला काढला जात होता, तेवढाच कचरा डोंगरावरून पुन्हा खाली कोसळत होता.

• जीवघेणी दुर्गंधी: कुजलेल्या कचऱ्यातून निघणाऱ्या विषारी वायू आणि दुर्गंधीमुळे जवानांना श्वास घेणे कठीण झाले होते.

• काँक्रीटचे जाळे: कचऱ्यासोबत इमारतीचे जाड काँक्रीटचे खांब आणि लोखंडी सळ्यांचे जाळे तोडण्यासाठी गॅस कटरचा वापर करावा लागला.

सलग ८३ तास चाललेल्या या थरारक मोहिमेत रविवारी पहाटे वामन कसबे या शेवटच्या बेपत्ता कामगाराचा मृतदेह हाती लागल्यानंतर शोधमोहीम अधिकृतपणे थांबवण्यात आली.

मृतांचा आकडा ९ वर; प्रशासनाकडून कारवाईची ग्वाही

या काळ्याकुट्ट पिंपरी चिंचवड इमारत दुर्घटनेत एकूण ९ निष्पाप कामगारांना आपला जीव गमवावा लागला आहे. मृतांमध्ये भावेश वाणी, अक्षय सावंत, वामन कसबे यांसारख्या तरुणांचा समावेश आहे. विशेष म्हणजे अक्षय सावंत यांचे अवघ्या दोन महिन्यांपूर्वीच लग्न झाले होते; मेंदीचा रंग उतरण्याआधीच त्यांच्या पत्नीवर दुःखाचा डोंगर कोसळला आहे.

या सर्व मृतांचे पिंपरीतील यशवंतराव चव्हाण स्मृती (वायसीएम – YCM) रुग्णालयात शवविच्छेदन करण्यात आले. राज्य सरकार आणि महापालिका प्रशासनाने मृतांच्या कुटुंबीयांना आर्थिक मदत जाहीर केली आहे. तसेच, हे बांधकाम अनधिकृत होते का, या कचरा व्यवस्थापन कंपनीच्या मालकांवर काय कारवाई होणार, याबाबत उच्चस्तरीय चौकशी समिती नेमण्यात आली आहे.

प्रत्यक्षदर्शी आणि बचावलेल्या मजुरांचा थरारक अनुभव

दुर्घटनेतून नशिबाने बचावलेल्या कर्मचाऱ्यांनी सांगितलेले अनुभव अंगावर काटा आणणारे आहेत. सचिन दबडघाव आणि राम प्रताप सिंह हे दोन कर्मचारी थोडक्यात बचावले. त्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, “आम्ही दुपारी जेवणासाठी एकत्र बसलो होतो. अचानक मोठा स्फोट झाल्यासारखा आवाज आला. खिडकीतून समोरचा कचऱ्याचा डोंगर ढासळताना दिसला आणि पुढच्याच क्षणी सर्वत्र काळाकुट्ट अंधार पसरला.” या मजुरांना अजूनही या मानसिक धक्क्यातून सावरता आलेले नाही.

पुढे काय? सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर

फक्त नुकसान भरपाई देऊन या प्रकरणावर पडदा टाकता येणार नाही. भविष्यात अशा घटना टाळण्यासाठी पिंपरी-चिंचवड महापालिकेला कठोर पावले उचलावी लागतील. कचरा डेपोच्या परिसरातील सर्व बांधकामांचे तत्काळ स्ट्रक्चरल ऑडिट (Structural Audit) होणे गरजेचे आहे. तसेच, कचरा प्रक्रियेचे नियम धाब्यावर बसवणाऱ्या ठेकेदारांवर सदोष मनुष्यवधाचा गुन्हा दाखल करण्याची मागणी आता जोर धरू लागली आहे.

ही मोशी कचरा डेपो दुर्घटना सर्वच स्थानिक स्वराज्य संस्थांसाठी धोक्याची घंटा आहे. विकासाच्या आणि प्रकल्पांच्या नावाखाली सामान्य कामगारांच्या जिवाशी खेळण्याचा हा प्रकार तातडीने थांबला पाहिजे, तरच या ९ निष्पाप जीवांना खऱ्या अर्थाने श्रद्धांजली मिळेल.

FAQ:

प्रश्न १: मोशी कचरा डेपो दुर्घटना कधी आणि कुठे घडली? उत्तर: ही दुर्घटना पिंपरी-चिंचवड (पुणे) परिसरातील मोशी येथील कचरा डेपोमध्ये जुलै २०२६ मध्ये दुपारी घडली. येथील ‘वेस्ट टू एनर्जी’ प्रकल्पाच्या दुमजली प्रशासकीय इमारतीवर कचऱ्याचा डोंगर कोसळून हा अपघात झाला.

प्रश्न २: मोशी इमारत दुर्घटनेत किती जणांचा मृत्यू झाला आहे? उत्तर: या भीषण दुर्घटनेत एकूण ९ कामगारांचा दुर्दैवी मृत्यू झाला आहे. ढिगाऱ्याखाली अडकलेल्या सर्व ९ जणांचे मृतदेह एनडीआरएफ आणि प्रशासनाने बाहेर काढले आहेत.

प्रश्न ३: मोशी कचरा डेपोमधील बचावकार्य किती तास चालले? उत्तर: कचऱ्याचे ढिगारे आणि काँक्रीटचे जाड खांब यामुळे बचावकार्यात मोठे अडथळे येत होते. त्यामुळे लष्कर, एनडीआरएफ आणि अग्निशमन दलाचे हे शोध आणि बचावकार्य तब्बल ८३ तास सलग सुरू होते.