नैसर्गिक वायू पुरवठा सुरळीत; केंद्राने हटवले निर्बंध

जागतिक पुरवठा साखळीतील अडथळे दूर झाल्याने भारतासाठी एक मोठी दिलासादायक बातमी समोर आली आहे. केंद्र सरकारने देशातील नैसर्गिक वायू पुरवठा (Natural Gas Supply) वरील लादलेले निर्बंध अखेर हटवले आहेत. नुकतेच, मध्यपूर्वेतील तणावामुळे आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी अत्यंत महत्त्वाच्या असलेल्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून (Strait of Hormuz) होणारी वाहतूक विस्कळीत झाली होती. मात्र, आता हा सागरी मार्ग पुन्हा सुरक्षित आणि सुरळीत झाल्याने भारताला मिळणारा लिक्विफाईड नॅचरल गॅस (LNG) म्हणजेच नैसर्गिक वायूचा पुरवठा पूर्ववत झाला आहे. त्यामुळे पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू मंत्रालयाने गॅस वितरणावरील कपात रद्द केली असून, याचा थेट फायदा देशातील लाखो CNG आणि PNG ग्राहकांसह औद्योगिक क्षेत्राला होणार आहे.

होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून नैसर्गिक वायू पुरवठा पूर्ववत

गेल्या काही महिन्यांपासून मध्यपूर्वेत (Middle East) भू-राजकीय तणाव निर्माण झाला होता. या तणावाचा थेट फटका जागतिक इंधन बाजाराला आणि पुरवठा साखळीला बसत होता. जगातील बहुतांश इंधन वाहतूक ही होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होते. सुरक्षेच्या कारणास्तव या मार्गावरील वाहतूक मंदावली होती, ज्यामुळे भारताला मिळणाऱ्या LNG च्या आयातीत अडथळे येत होते.

देशांतर्गत गॅसचा तुटवडा भासू नये म्हणून केंद्र सरकारने सावधगिरीचा उपाय म्हणून सिटी गॅस डिस्ट्रिब्युशन (CGD) कंपन्यांना दिल्या जाणाऱ्या नैसर्गिक वायू पुरवठा मध्ये कपात केली होती. मात्र, आता आंतरराष्ट्रीय पातळीवर परिस्थिती निवळत असून होर्मुझ मार्गे जहाजांची वाहतूक पुन्हा वेगाने सुरू झाली आहे. आयात सुरळीत झाल्यामुळे सरकारने देशांतर्गत पातळीवर लादलेले निर्बंध तातडीने मागे घेतले आहेत.

CNG आणि PNG ग्राहकांना मोठा दिलासा

गॅस कपातीच्या निर्णयामुळे देशातील अनेक शहरांमध्ये CNG (Compressed Natural Gas) आणि PNG (Piped Natural Gas) च्या पुरवठ्यावर ताण आला होता. काही ठिकाणी दरांमध्ये वाढ होण्याचीही शक्यता वर्तवली जात होती. मात्र, आता निर्बंध हटवल्यामुळे:

• मुबलक पुरवठा: महानगर गॅस (MGL), इंद्रप्रस्थ गॅस (IGL) आणि गुजरात गॅस यांसारख्या वितरक कंपन्यांना आता त्यांच्या मागणीनुसार पूर्ण क्षमतेने गॅस मिळेल.

• दरांमध्ये स्थिरता: पुरवठा सुरळीत झाल्यामुळे गॅसच्या किमती वाढण्याची भीती टळली असून, भविष्यात आंतरराष्ट्रीय बाजारात गॅस स्वस्त झाल्यास भारतातही दर कमी होण्याची शक्यता आहे.

• वाहनचालकांना दिलासा: टॅक्सी, ऑटो आणि खाजगी CNG वाहनचालकांना गॅस पंपांवर रांगा लावण्यापासून मुक्ती मिळेल.

औद्योगिक क्षेत्रावरील सकारात्मक परिणाम

नैसर्गिक वायू पुरवठा सुरळीत झाल्याचा फायदा केवळ घरगुती ग्राहकांनाच नाही, तर देशाच्या औद्योगिक क्षेत्रालाही मोठ्या प्रमाणावर होणार आहे.

• खत निर्मिती उद्योग (Fertilizers): भारतातील अनेक खत कारखाने नैसर्गिक वायूवर चालतात. त्यांना आता अखंडित गॅस मिळणार असल्याने खतांचे उत्पादन वाढेल, जे कृषी क्षेत्रासाठी फायदेशीर आहे.

• वीज निर्मिती (Power Plants): गॅसवर आधारित वीज निर्मिती प्रकल्पांना नवसंजीवनी मिळेल. उन्हाळ्यात वाढणाऱ्या विजेच्या मागणीला तोंड देण्यासाठी हे अत्यंत महत्त्वाचे पाऊल आहे.

• मॅन्युफॅक्चरिंग आणि स्टील: काच, सिरॅमिक आणि स्टील उद्योगांमध्ये भट्टी (Furnace) चालवण्यासाठी गॅसचा मोठ्या प्रमाणावर वापर होतो. स्वस्त आणि मुबलक गॅसमुळे या उद्योगांचा उत्पादन खर्च कमी होईल.

देशांतर्गत गॅस वाटपाचे नवीन धोरण आणि नैसर्गिक वायू पुरवठा

केंद्र सरकार आणि पेट्रोलियम मंत्रालय देशाची ऊर्जा सुरक्षा अबाधित राखण्यासाठी सातत्याने प्रयत्न करत आहेत. गेल (GAIL – Gas Authority of India Limited) सारख्या सार्वजनिक क्षेत्रातील कंपन्यांद्वारे आयात केलेल्या गॅसचे देशभरात समान वाटप केले जाते. नवीन मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार, जेव्हा आंतरराष्ट्रीय बाजारात पुरवठा विस्कळीत होतो, तेव्हा देशांतर्गत उत्पादित (उदा. रिलायन्स-बीपी आणि ओएनजीसी च्या विहिरींमधून मिळणारा) गॅस प्राधान्याने घरगुती वापरासाठी (PNG) आणि वाहतुकीसाठी (CNG) वळवला जातो.

आता आयात पूर्ववत झाल्यामुळे, देशांतर्गत गॅस आणि आयात केलेला LNG यांचे योग्य संतुलन राखणे सरकारला शक्य होणार आहे. यामुळे नैसर्गिक वायू पुरवठा साखळी अधिक मजबूत होईल.

येत्या काळात आंतरराष्ट्रीय स्तरावर क्रूड ऑइल (Crude Oil) आणि आंतरराष्ट्रीय गॅसचे दर काय राहतात, यावर देशांतर्गत CNG आणि PNG चे पुढील दर निश्चित होतील. तूर्तास तरी, होर्मुझमधून वाहतूक सुरळीत झाल्यामुळे भारतावरील ऊर्जेचे एक मोठे संकट टळले असून, सणासुदीच्या काळात सर्वसामान्यांना महागाईपासून दिलासा मिळाला आहे.