पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी एक्स्प्रेस समूहाचे संस्थापक रामनाथ गोयंका यांच्या स्मरणार्थ आयोजित स्मृती व्याख्यानात बोलताना देशाला एक मोठे आवाहन केले आहे. “ब्रिटिश खासदार थॉमस बॅबिंगटन मॅकॉलेंच्या शिक्षण पद्धतीने रुजवलेली मॅकॉलेंची गुलामगिरी मानसिकता पुढील दहा वर्षांत समूळ नष्ट करा,” असे पंतप्रधान मोदी म्हणाले. त्यांनी स्पष्ट केले की, ही मानसिकता भारताच्या स्वातंत्र्यानंतरही कायम राहिली आणि देशाच्या प्रगतीत अडथळा ठरली.

सोमवारी झालेल्या या सहाव्या रामनाथ गोयंका स्मृती व्याख्यानात पंतप्रधानांनी भारतीय शिक्षण व्यवस्था, विकासगाथा आणि वसाहतवादी विचारांच्या प्रभावावर सविस्तर भाष्य केले.

काय आहे ‘मॅकॉलेंची गुलामगिरी मानसिकता‘?

पंतप्रधान मोदींनी आपल्या भाषणात स्पष्ट केले की, १८३५ मध्ये मॅकॉलेंने जी शिक्षण पद्धती सुरू केली, तिने भारतीयांची मने ब्रिटिश विचारांनी भरली.

• या शिक्षण व्यवस्थेने भारताची प्राचीन ज्ञान, विज्ञान, कला आणि संस्कृती पद्धतशीरपणे नष्ट केली.

• याचा परिणाम असा झाला की, भारतीय लोक स्वतःच्याच संस्कृती आणि परंपरांकडे तुच्छतेने पाहू लागले.

• “आपण आयात केलेले विचार, आयात वस्तू आणि आयात प्रारूपांवर जगू लागलो. स्वदेशीला नाकारण्याची हीच वृत्ती मॅकॉलेंची गुलामगिरी मानसिकता आहे,” असे मोदींनी नमूद केले.

पुढील १० वर्षांचे ध्येय का महत्त्वाचे?

पंतप्रधानांनी या मानसिकतेपासून मुक्त होण्यासाठी १० वर्षांची समयमर्यादा देण्यामागे एक विशेष कारण सांगितले. ते म्हणाले, “मॅकॉलेंने ही गुलामगिरीची प्रक्रिया १८३५ मध्ये सुरू केली होती. २०३५ मध्ये या प्रक्रियेला २०० वर्षे पूर्ण होत आहेत. त्यामुळे पुढील दहा वर्षांत आपल्याला या मानसिकतेपासून पूर्णपणे मुक्ती मिळवायची आहे.”

त्यांनी पुढे सांगितले की, या गुलामगिरीच्या मानसिकतेमुळे पर्यटनासारख्या क्षेत्राचेही नुकसान झाले आहे. “आपणच आपल्या संस्कृतीबद्दल अभिमान बाळगला नाही, तर दुसरे कसे बाळगतील?” असा सवाल त्यांनी उपस्थित केला.

स्वदेशी भाषा आणि नवे शिक्षण धोरण

या मॅकॉलेंची गुलामगिरी मानसिकता झुगारून देण्याचा भाग म्हणूनच सरकारने स्थानिक भाषांना महत्त्व देण्यास सुरुवात केली आहे, असे पंतप्रधानांनी सांगितले.

• “आम्ही इंग्रजीच्या विरोधात नाही, पण भारतातील प्रादेशिक भाषांना प्राधान्य दिले तरच आपली संस्कृती टिकेल,” असे ते म्हणाले.

• याच विचारातून नवीन शिक्षण धोरण (New Education Policy) आणले गेले, ज्यामध्ये मुलांना स्थानिक भाषांमध्ये शिक्षण घेण्याची सुविधा देण्यात आली आहे.

रामनाथ गोयंका यांच्या कार्याचे कौतुक

यावेळी पंतप्रधान मोदींनी ‘इंडियन एक्स्प्रेस’चे संस्थापक रामनाथ गोयंका यांच्या कार्याचेही कौतुक केले. त्यांनी सांगितले की, गोयंका यांनी नेहमीच देशहिताला प्राधान्य दिले आणि आणीबाणीच्या काळात अग्रलेखाची जागा कोरी ठेवून निडरपणे लढा दिला. “लोक गुलामगिरीच्या मानसिकतेला आव्हान देऊ शकतात हे रामनाथ गोयंका यांनी दाखवून दिले,” अशा शब्दांत मोदींनी त्यांच्या कार्याचा गौरव केला.

पंतप्रधान मोदींनी केलेले हे आवाहन केवळ भावनिक नसून, ते भारताच्या ‘विकसित भारत’ आणि ‘आत्मनिर्भर भारत’ या ध्येयांशी जोडलेले आहे. मॅकॉलेंची गुलामगिरी मानसिकता पूर्णपणे सोडून, स्वतःच्या भाषेचा, संस्कृतीचा आणि ज्ञानाचा अभिमान बाळगणे, हाच पुढील दशकातील भारताच्या वाटचालीचा मुख्य पाया असेल, हे या भाषणातून स्पष्ट होते.